مطالب علمي گروه اقتصاد

با توجه به این که دولت تصمیم بر دریافت مالیات ارزش افزوده گرفته است ضروری دانستم که موضوع را مورد بررسی و نقد قرار گیرد :

مالیات بر ارزش افزوده

تامین هزینه های عمومی کشورها همچون تاًمین امنیت ،بهداشت و درمان ، آموزش و.... نیازمند منابع مناسب و مستمر برای دولتها و مهمترین منبع در آمدی دولتها برای تاًمین این هزینه ها در جهان امروز مالیات است .

این منبع (مالیاتها) در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته اکثر قریببه اتفاق درآمدهای مالیاتی ، که منبعی پایدار هستند ، حکایت از سلامتی اقثصاد کشورها دارد .

مالیاتها بطور کلی بر سه پایه در آمد ، مصرف و ثروت وضع ، و به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم وصول می شوند . مالیات بر ارزش افزوده از انواع مالیات های غیر مستقیم محسوب می شود ،که بر مصرف وضع می گردد . این نوع مالیات نوعی مالیات چند مرحله ای است ،که در مراحل مختلف زنجیره واردات /تولید/توزیع از هر فعال اقتصادی زنجیره به فعال اقتصادی بعدی انتقال می یابد ، تا نهایتا" به مصرف کننده نهایی منتقل و توسط وی پرداخت می گردد. بنابراین پرداخت کنندگان واقعی این مالیات ،مصرف کنندگان کالاها و خدمات هستند و عناصر حاضر در زنجیره تنها عامل انتقال این مالیات به مصرف کننده نهایی می باشند ، و وجهی را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده از محل درآمدهای خود نخواهند پرداخت .

در جمهوری اسلامی ایران ، مالیات برارزش افزوده به عنوان جایگزین انواع مالیات هایی که از مصرف اخذ می شوند ، به ویژه مالیات ها وعوارض مندرج در قانون موسوم به تجمیع عوارض (که با اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده حذف و جایگزین می گردد )،با هدف بهینه سازی نظام مالیات بر مصرف ،حذف اثرات سوءمالیاتهای چند گانه و آبشاری و شفاف سازی معاملات اقتصادی و عملا" با همان نرخ قانون موسوم به تجمیع عوارض به مورد اجرا گذاشته خواهد شد . اجرای این نظام مالیاتی از مهر ماه 1387 برنامه ریزی شده بود که فعلا"به دلایلی اجرایی نشد .

تاریخچه این مالیات

مالیات برارزش افزوده به عنوانمالیاتی غیر مستقیم که بر مصرف کالاها و خدمات وضع می گردد ،هم اکنون در بیش از 140 کشور جهان به مورد اجرا گذاشته شده است . استقرار این نظام مالیاتی در ایران به عنوان بخش مهمی از تحولات نظام مالیاتی کشور محسوب می گردد،لایحه مربوطه اولین در دهه 1360 به مجلس شورای اسلامی ارائه گردید ، لیکن به دلیل شرایط خاص اقتصادی ناشی از جنگ تحمیلی ، دولت لایحه را در اواسط بررسی از مجلس پس گرفت .

 در اواخر دهه 1370 ، تدوین مجدد این لایحه در دستور کار قرار گرفت و نهایتا" در سال 1380 به دولت ارائه شد . این لایحه در سال 1381 توسط دولت تصویب و به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد . فرآیند بررسی و تصویب لایه مذکور با دقت تمام و با حضور کار شناسان و صاحبنظران وهمچنین نمایندگان متعددی از دولت و بخش خصوصی ، نهایتا" در چار چوب اصل 85 قانون اساسی در مهر ماه 1386 به پایان رسید ولایحه توسط مجلس به شورای نگهبان ارسال شد . ایرادات شورای نگهبان در سه نوبت توسط کمیسیون اقتصادی مجلس شورای مرتفع گردید و نهایتا" در خرداد 1387 قانون مالیات بر ارزش افزوده به تاًیید شورای نگهبان رسید و در تیر 1387 توسط رئیس جمهور برای اجرا به وزارت امور اقتصادی و دارایی ابلاغ شد .

لازم به ذکر است که در جریان بررسی این لایحه نمایندگان تصمیم به حذف کامل قانون موسوم به تجمیع عوارض گرفتند ، به همین دلیل تعدادی از مواد قانون مذکور که بایستی ابقاء می گردید با اصلاحاتی ،توسط نمایندگان در فصول 8 و9 متن مصوب آورده شد .

مزایای اصلی

موارد ذیل از جمله اساسی ترین محاسنی هستند که برای نظام مالیات بر ارزش افزوده می توان برشمرد:

-         شفاف سازی مبادلات اقتصادی (به علت ردیابی معاملات در زنجیره های واردات/تولید/توزیع/صادرات)

-         تشویق سرمایه گذاری ، تولید و صادرات

-         اخذ مالیات بیشتر ،از آن دسته از افراد جامعه که کالاها و خدمات لوکس و غیر ضرورری بیشتری مصرف می نمایند .

-         افزایشمستقیم میزان در آمدهای مالیاتی و نسبت در آمدهای مالیاتی از کل درآمدهای جاری دولت (با توجه به اینکه نرخ اجرای این نظام مالیاتی معادل نرخ اجرای قانون موسوم به تجمیع عوارض ،که این مالیات جایگزین آن خواهد گردید می باشد ، افزایش مستقیم درآمدهای مالیاتی ناشی از اجرای آن ناچیز خواهد بود

-         جلوگیری از اخذ مالیات مضاعف از محصول (یا خدمت) نهایی واحد .

دامنه شمول این نظام مالیاتی

عرضه و فروش کلیه کالاها و ارائه خدمات (مگر کالاها و خدمات معاف ) وهمچنین واردات و صادرات آنها مشمول این نظام مالیاتی است . منظور از عرضه کالا ،انتقال کالا از طریق هر نوع معامله و منظور از ارائه خدمات ،انجام خدمات برای دیگران در قبال دریافت حق الزحمه می باشد . بنابراین ،بجز کالاها و خدمات معاف که عمدتا" کالاها و خدمات اساسی سبد مصرفی خانوار به ویژه خانوارهای کم داآمد می باشند ،سایر کالاها و خدمات مصرفی مشمول اخذ مالیات برارزش افزوده می شوند.

معافیت در نظام مالیات برارزش افزوده

در قانون مالیات بر ارزش افزوده ، برخی از کالاها و خدمات از شمول این نظام مالیاتی و در نتیجه اخذ این مالیات از مصرفکنندگان این اقلام  معاف شده اند.این بدان معنا است که عرضه بعضی از کالاها و خدمات مشمول اعمال مقررات این قانون نخواهد بود .

معافیت های این نظام مالیاتی عموما" اقلام سبد کالای مصرفی خانوار های کم درآمد را شامل       می شود که عبارتند از :

1.محصولات ونهاده های کشاورزی

2.انواع دام و طیور زنده ،آبزیان،زنبور عسل وکرم ابریشم

3.اقلام عمده و ضروری سبد خانوار (نان،گوشت،قند،شکر،برنج،حبوبات وسویا،شیر،پنیر،روغن نباتی و شیر خشک مخصوص تغذیه کودکان)

4.انواع دارو و خدماتبهداشتی-درمانی

5.خدمات توانبخشی و حمایتی

6.خدمات پژوهشی و آموزشی

7. خدمات بانکی

8.خدمات حمل و نقل عمومی مسافری درون وبرون شهری جاده ای ،ریلی ،هوائی و دریایی

9.اقلام فرهنگی مانند ،کتاب،مطبوعات،دفاترتحریروانواع کاغذ چاپ ،تحریر و مطبوعات

10.خرید،فروش،اجاره اموال غیر منقول (زمین و ساختمان )

11. فرش دستباف

نرخ صفر برای صادرات

در نظام مالیات بر ارزش افزوده کالاها و خدمات صادراتی مشمول نرخ صفر می گردند .اعمال این نرخ بدان معنا است که کالاها وخدمات صادراتی نه فقط در زمان صادرات مشمول مالیات نمی شوند ،بلکه کلیه مالیات برارزش افزوده های پرداختی بابت خرید کالاها وخدمات مصرفی که در تولید و عرضه محصول صادراتیپرداختگردیده نیزتوسط سازمان امور مالیاتی به موًدی باز گردانده می شود.

مالیات بر ارزش افزوده جایگزین تجمیع عوارض

هم اکنون نظام مالیات برمصرف در چارچوب قانون موسوم به تجمیع عوارض در حال اجرا می با شد که تحت آن اکثر کالاها مشمول مالیات وعوارضی جمعا" به نرخ 3درصدقیمت می باشند. بنابراین اجرای نظام مالیات بر ارزش افزوده به علت جایگزینی آن با مالیات قبل (قانون موسوم به تجمیع عوارض )موجب افزایش محسوسی درسطح قیمت کالاها وخدمات

 نمی شود .

از سوی دیگر در قانون مالیات بر ارزش افزوده نرخ این مالیات 1.5 درصدپیش بینی شده است که با احتساب 1.5 درصد عوارض شهرداری ها ،جمعا" به 3درصد مالیات و عوارض بالغ می گردد.که این نرخ اولا"کمترین نرخ در مقایسه با 140 کشور مجریاین مالیات محسوب گردیده و ثانیا"با توجه به جایگزینی نرخ تقریبا" مشابه قبلی مالیات و عوارض در قانون موسوم به تجمیع (جمعا"3درصد)،موجب افزایش قیمتها نخواهد شد .

ثبت نام مرحله ای

ثبت نام مرحله ای در نظام مالیات بر ارزش افزوده بدان معناست که در ابتدای پیاده سازیاین نظام مالیاتی ،سازمان امور مالیاتی کشوربه صورت مرحله ای اقدام به ثبت نام فعالان اقتصادی در این نظام مالیاتی می نماید. موًدیانی که حائز مالیات بر ارزش افزوده می باشند :

1.کلیه وارد کنندگان

2.کلیه صادرکنندگان

3.کلیه فعالان اقتصادی با فروش بالاتر از 3 میلیاردريال در سال .

فعالان اقتصادی ثبت نام نشده چون در ابتدای اجرای این نظام مالیاتی ،قادر به تسویه مالیات پرداختی در زمان خرید نهاده ها نمی باشند ،می توانند مالیات بر ارزش افزوده پرداخت شده بابت نهاده ها را به بهای تمام شده خود بیافزایند و به این ترتیب ایشان نیز عملا" مالیات متعلقه را پرداخت خواهند نمود .

مصرف کنندگان و خرید کالاها و خدمات

مصرف کنندگان و خرید کالاها و خدمات در صورتی که از فروشگاههای ثبت نام شده در نظام مالیات بر ارزش افزوده،اقدام به خرید کالاها نمایند ،بایستی قیمت کالاها یخریداری شده بعلاوه مالیات بر ارزش افزوده آنها را در قبال دریافت صورت حساب بپردازند . در غیر این صورت در زمانخرید از سایر فروشگاه ها ،مالیاتی به عنوان مالیات بر ارزش افزوده به صورت جداگانه اخذ نمی شود وتنها بهای کالا در قبال دریافت صورتحساب اخذ می گردد. لازم به تاًکید و توضیح است که جمع مبلغ پرداختی بابت کالا یا خدمت خریداری شده در هر دو فروشگاه تفاوتی نخواهد داشت . یعنی مجموع قیمت کالا بعلاوه مالیات بر ارزش افزوده در فروشگاه ثبت نام شده ،با قیمت کالا (که در واقع مالیات را در دل خود دارد)د رسایر فروشگاه ها تقریبا" برابری خواهد نمود . در واقع بهای نهایی در فروشگاه ها به صورت یک جا دریافت می گردد . (شامل قیمت کالا و مالیات و عوارض مربوطه )

نتیجه:

1-واردات،عرضه و صادرات کالاها و خدمات مشمول مقررات این قانون است و در زمان اجرای هر معامله مقرراتاین قانون بایستی اعمال گردد .

2.این نظام کلیه کالاها و خدمات ،مگر کالاها و خدمات معاف ، را شامل می شود .

3.نرخ صفر در مورد صادرات اعمال می شود .

4.نرخ عمومی شامل 1.5 درص مالیات و 1.5 درصد عوارض شهرداریها می باشد که جمعا" به 3درصد بالغ می شود .

5. معافیت های گسترده ای ویژه کالاها و خدماتی که عمدتا" مورد استفاده دهک های پایین در آمدی جامعه می باشند در نظر گرفته شده است .

برداشتی از آشنایی با مالیات بر ارزش افزوده 

سازمان امور مالیاتی کشور

تهيه كننده : معصومه سياه

برگشت