نقد و بررسی درس سوم کتاب   جغرافیای (1) تهیه شده توسط گروه جغرافیاي  ناحیه 3

نگاهی به جغرافیای انسانی ایران

در درس سوم در ابتدای موضوع ، مطالبی درباره ی وردود آریائیها به فلات ایران وجود دارد ، این مطالب آنچنان کامل نیستند که دانش آموزان بتوانند از آن بهره ی لازم را ببرند و تنها گذرا به موضوع اشاره کرده است . اینکه آیا قبل از آریائیها گروههای دیگیری در این کشور ساکن بوده اند ، سخنی به میان نیامده است . همچنین اینکه چرا آریائیها به این کشور مراجعه کرده اند ،در کل می توان گفت عدم وجود این مطالب هم چندان نقضی را در کتاب ایجاد نمی کند .

درباره ی شیوه های معیشت به کاربردن لفظ کوچ نشینی صحیح نمی باشد ، چرا که کوچ حرکت است نه نشستن پس لفظ کوچروی یا زندگی عشایری بهتر است ،کما اینکه در آخر بحث به جای کوچ نشینی زندگی عشایری بکار برده شده است . ضمناً تاریخ ورود آریاییها به مناطق مختلف ایران و به خصوص در غرب کشور با مطالب جغرافیای استان که ساکنین منطقه را حدود 10000 سال پیش بیان نموده است ،همخوانی ندارد . در همان صفحه ، درباره ی نقش مخروط افکنه ها در بودجود آمدن روستاها هیچ گونه مثال یا نمونه ای ارائه نشده است .

شکل روستاها :

در ابتدای این موضوع اگر از روستا تعریف کامل و جامع گفته ارائه می شد بهتر بود ، درباره ی شکل روستاها و ذکر آنها به عنوان چهارگروه نمی تواند درست باشد ، چرا که روستاهای طولی و پلکانی جزء روستاهای متمرکز می باشد . همچنین هیچ گونه مثال یا نمونه ای از مناطقی که روستا به صورت طولی ، پلکانی در آنها شکل گرفته وجود ندارد ، همچنین ترتیب آمدن آنها نمی تواند درست باشد ،چرا که می توان واحد را یک مکان ذکر کرد تمرکز آن به علت وجود آب بوده است که می تواند در تقسیم بندی جزء روستاهای متمرکز قرار گیرد .

درباره ی شکل گیری روستاهای متمرکز عامل امنیت بسیار مهم بوده و تاثیر مستقیم دارد ، مثلاً روستاهای استان کرمانشاه کلمه « تپه » ، «قلعه » و یا « چقا» نشاندهنده ی وجود ناامنی است که در استان ما وجود داشته است و در دوره های مختلف به علت اختلافات قومی و قبیله ای این ناامنی به چشم خورده است .

همچنین دانش آموزان رشته ی انسانی در سال سوم انواع روستاها را دوباره می خوانند و مطالب این قسمت با سال سوم تفاوتهایی دارد . و روستاهای پراکنده نیز به جزتصویر رودخانه چیز دیگری را نشان نمی دهد .

منابع درآمد روستائیان :

تعریف روستاها در این قسمت کامل نیست و باید تعریف کامل آن در ابتدای مبحث آورده می شد . منابع درآمد روستائیان به صورت زراعت ، باغداری ،دامداری ،صنایع دستی باید ذکر شود و از تنوع صنایع دستی کشور به علت تنوع اقلیمی و همچنین وابستگی به محیط مطلب کاملتر آورده شود .

زندگی شهری :

در ابتدا باید تعریف کامل و جامعی از شهر گفته شود . عوامل موثر بر استقرار شهرهای ایران ، آب عرض جغرافیایی ،ارتفاع فعوامل امنیتی و دفاع ذکر شده است ، در این بخش نقش آب بیشتر مطالب مربوط به عصر حاضر بیان شده است در صورتی که از وجود آب در گذشته و شکل گیری شهرها مطالبی عنوان نشده است . چون اکثر شهرها ، روستاهای متمرکزی بوده اند که به علت وجود آب شکل گرفته اند ،لذا باید از آب به عنوان هسته ی اصلی سکونتگاههای مطالبی ارائه می شد . ضمناً شکل صفحه 35 ارتباطی با مبحث آب ندارد درباره نقش ناهمواریها در ایجاد شهرها اولاً هیچ گونه مطلبی ارائه نشده است

ثانیاً تعداد شهر در جدول 46-2 ،496 شهر ذکر شده که مربوط به سرشماری سال 65 است که بعد از 20 سال تعداد شهر بیش از 1000 منطقه شهری است ، همچنین تقسیم بندی بر اساس ارتفاع بین 2150 -900 را می توان به دو قسمت 1500-900 و 2150-1500 تغیر داد و ارائه کرد ... اینکه در چه مناطقی شهرها با ارتفاع بیش از 2150 وجود دارند ، نمونه ای بیان نشده است .

درباره ی عرض جغرافیایی نیز آمار مربوط به سال 65 می باشد و تعداد شهرها با واقعیت های امروزی همخوانی ندارد ، همچنین به کاربردن نیمه ی شمالی و نیمه ی جنوبی کشور بدون مشخص کردن آن صحیح نمی باشد .

درباره ی عامل ارتبطی و دفاع این دو عامل از هم جدا هستند و باید به صورت دو عامل جدا مورد بررسی قرار گیرد و ذکر شود و مطالب موجود درباره ی عامل دفاعی ربطی به این عامل ندارد و باید از شهرهای مرزیو نظامی که به علت وجود امنیت ایجاد شده اند نمونه هایی آورده شود مانند سومار و نوسود در کرمانشاه یا پیرانشهر در آذربایجان غربی

برنامه توسعه ی شهری :

در این مبحث اگر مطالبی که ارجع به بافت قدیمی و جدید شهرها و همچنین مسئله رشد شهرنشینی بعد از سال 1341  ارتباط آن با بوجود آمدن بافتهای حومه ای و شهرکها و مطالبی آورده می شد . بهتر بود . همچنین درباره ی محدوده های شهری           « خدماتی ،قانونی ،استحفاظی »هیچ گونه مطلبی گفته نشده است .

زندگی عشایری :

در ابتدا لازم بود آماری از تعداد عشایر ایران و کاهش آن در طول سالهای اخیر مطالبی ذکر شود ، سپس به بررسی ایلات و عشایر پرداخته شود . همچنین اگر در روی نقشه ،عشایری که در زمره ی ایلات مهم نمی باشد به نحوی آنها نیز اشاره می شد . همچنین درباره ی تحولات اجتماعی که منجر به کاهش تعداد عشایر شده (تخته قاپو کردن عشایر )که علل اصلی کاهش عشایر است مطالبی ارائه نشده است .